μελισσες2

Μέλισσες


Πριν αναπτυχθούν τα ανθοφόρα φυτά, δεν υπήρχαν μέλισσες. Και τότε, περίπου πριν 100 εκατομμύρια χρόνια, τα φυτά άρχισαν να αναπτύσσουν χρωματιστά στοιχεία (όπως είναι τα πέταλα) και γλυκά και αρωματικά αναπαραγωγικά όργανα. Ταυτόχρονα με αυτό, μερικές σφήκες εγκατέλειψαν τον σαρκοφαγικό τρόπο ζωής τους για έναν πιο ήπιο. Οι μέλισσες εξελίχθηκαν από αυτούς τους προγόνους σφήκας, τρεφόμενες με τη γύρη που προερχόταν από τα φυτά ως βασική πηγή πρωτείνης τους, σε αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους ως επικονιαστές.


Η φυσική ιστορία των μελισσών είναι αξιοσημείωτη για την ταυτόχρονη εξέλιξή τους μαζί με τα άνθη, παρουσιάζοντας μια εκπληκτική σειρά φυσικών προσαρμογών. Εκτός από τις σημαντικές φυσικές τους προσαρμογές και τη ταυτόχρονη εξέλιξη με τα ανθοφόρα φυτά παγκοσμίως , τα 20.000 διαφορετικά είδη μελισσών είναι και γνωστά για τη κοινωνική τους ζωή. Μερικές μέλισσες ζουν μοναχικά, άλλες μέλισσες ζουν σε μεγάλες, καλά οργανωμένες κοινωνίες και παρουσιάζουν πολύπλοκες κοινωνικές συμπεριφορές που δεν παρατηρούνται σε κανέναν άλλο οργανισμό στο ζωικό βασίλειο. Εκτός αυτού, οι μέλισσες παράγουν και πολλά προϊόντα που μας ωφελούν άμεσα – το μέλι, το κερί και τη πρόπολη που έχουν εκτιμηθεί από τον άνθρωπο για χιλιετίες.


Σήμερα, οι μέλισσες βρίσκονται σε ολόκληρο τον κόσμο και τα είκοσι χιλιάδες περίπου είδη μελισσών παρουσιάζουν μια καταπληκτική ποικιλία συμπεριφορών. Ορισμένα είδη ζουν κάτω από το έδαφος, άλλα σε ψηλα δέντρα. Και φυσικά οι άνθρωποι έχουν εξελίξει την τέχνη της μελισσοκομία σε τεράστια κλίμακα. Οι μέλισσες τώρα είναι τόσο αλληλένδετες με την ανθρωπότητα και το ενδιαφέρον μας για αυτούς τους οργανισμούς δεν είναι πλέον μόνο γοητεία, αλλά μια ζωτική ανάγκη. Εκτός από το μέλι και τα άλλα προϊόντα που μας προμηθεύουν άμεσα, χρειαζόμαστε μέλισσες για την επικονίαση της πλειοψηφίας των οπωροκηπευτικών καλλιεργειών στις οποίες βασιζόμαστε για το δικό μας φαγητό και άλλα αγαθά που καταναλώνουμε.

Φόβος μελισσών


Υπάρχει ένας γενικευμένος φόβος για τις μέλισσες, λόγω της πιθανότητας του κεντρίσματος. Ωστόσο, οι μέλισσες, σε αντίθεση με τις σφήκες, είναι πιθανό να κεντρίσουν μόνο εάν απειλείται η αποικία τους ή με κάποιον τρόπο. Οι φόβοι των περισσότερων ανθρώπων τροφοδοτούνται από την έλλειψη γνώσης και κατανόησης των ειδών. Υπάρχουν επιθετικά είδη σφήκας που ζουν κοινωνικά σε φωλιές κάτω από το έδαφος ή σε κουφάλες δέντρων με παρόμοια σωματική δομή που συχνά μπερδεύονται με τις μέλισσες, προκαλώντας έναν μη ρεαλιστικό φόβο των μελισσών. Με όλες τις άλλες απειλές που αντιμετωπίζουν, οι μέλισσες πραγματικά μας χρειάζονται στο πλευρό τους.

Προκλήσεις

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι μέλισσες απειλούν όχι μόνο τις ίδιες τις μέλισσες αλλά την οικονομία μας, την παραγωγή τροφλης και ενδεχομένως ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Απώλεια βιοτόπων

 

Οι μεταβολές των χρήσεων γης είναι επιβλαβείς για τις μέλισσες όταν χάνονται ή υποβαθμίζονται οι βιότοποι που κάποτε ήταν κατάλληλοι για τη δημιουργία φωλιάς ή για την κατανάλωση τροφής. Ένα μεγάλο μέρος της γης έχει καταληφθεί για ανθρώπινη χρήση. Οι πόλεις, το οδικό δίκτυο, οι γεωργικές εκτάσεις και οι βιομηχανικές εκτάσεις χτίστηκαν εκεί όπου προηγουμένως ήταν άγριες, φυσικές εκτάσεις, επηρεάζοντας σταδιακά τους βιοτόπους των άγριων μελισσών και γενικότερα όλων των επικονιαστών και κατα συνέπεια τη σταθερότητα του οικοσυστήματος.

Κλιματική αλλαγή


Ως πιθανή αιτία για τις απώλειες των μελισσών συγκαταλέγεται και το κλίμα, ο οποίος μπορεί να έχει σοβαρές τοπικές επιπτώσεις, αλλά ένας τέτοιος παράγοντας είναι εκτός ανθρώπινου ελέγχου. Ωστόσο, η παγκόσμια κλιματική αλλαγή – η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια μυριάδα αλλαγών που επηρεάζουν και την επιβίωση των μελισσών όπως και πολλών άλλων οργανισμών- μπορεί να βρίσκεται μέσα στην ανθρώπινη επιρροή.

Φυτοφάρμακα

 

Οι αγροτικές καλλιέργειες έχουν προσβληθεί από πολλά παράσιτα και ασθένειες, λόγω της μονοκαλλιέργειας που είναι συνώνυμη με την έλλειψης βιοποικιλότητας, και έχουμε αναπτύξει φυτοφάρμακα για την προστασία των γεωργικών μας προιόντων από αυτές τις επιθέσεις. Ωστόσο, αυτά τα εντομοκτόνα που δημιουργήθηκαν με σκοπό να σκοτώσουν τα παράσιτα είναι επίσης επιβλαβή για μια σειρά ευεργετικών εντόμων όπως οι μέλισσες. Πρόσφατες εργαστηριακές μελέτες δείχνουν ότι τα νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα μπορεί να έχουν άλλες επιπτώσεις στις μέλισσες. Σε μη θανατηφόρες δόσεις, η μνήμη, η ικανότητα προσανατολισμού και η συλλογή τροφής των μελισσών επηρεάζονται σοβαρά.

Έλλειψη τροφής


Οι αποικίες μελισσών είναι πιο υγιείς και ισχυρότερες όταν έχουν πρόσβαση σε γύρη από διάφορες πηγές φυτών. Ωστόσο, η ποικιλία των φυτών στα διάφορα τοπία έχει μειωθεί από την εντατική γεωργία (μονοκαλλιέργειες) και την αστικοποίηση. Αυτό προκαλεί την έλλειψη τροφής και είναι μία από τις βασικές προκλήσεις για τη ζωή των μελισσών.

Επικονίαση

Εμείς χρειαζόμαστε τους επικονιαστές. Οι επικονιαστές μας χρειάζονται.
Μία στις τρείς μπουκιές που καταναλώνουμε καθημερινά, είναι αποτέλεσμα των επικονιαστών (πεταλούδες, σκαθάρια, νυχτερίδες, πουλιά, μέλισσες και άλλα έντομα) που είναι αυτοί οι οργανισμοί που επιτρέπουν και προωθούν την αναπαραγωγή των φυτών. Ενα τρίτο όλης της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής εξαρτάται από τις υπηρεσίες των επικονιαστών.

υτοί οι οργανισμοί, ταξιδεύουν από φυτό σε φυτό, από άνθος σε άνθος, μεταφέροντας γύρη με το σώμα τους. Αυτή η η αλληλεπίδραση επιτρέπει τη μεταφορά γενετικού υλικού των φυτών, επιτρέποντας την αναπαραγωγή των περισσότερων ανθοφόρων.

Εκτιμάται ότι περισσότεραι από 1300 είδη φυτών καλλιεργούνται σε όλο τον κόσμο ως τρόφιμα, για φαρμακευτικούς λόγους, ποτά, καρυκεύματα, μπαχαρικά και ακόμη και ύφασμα. Από αυτά, περίπου το 75% γονιμοποιούνται και αναπαράγονται τα ζώα που εμείς καλούμε επικονιαστές. Έμμεσα λοιπον, οι επικονιαστές παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην πλειονότητα των προιόντων που τρώμε αλλα και καταναλώνουμε.

Τι είναι η επικονίαση;

Η επικονίαση είναι η διαδικασία με την οποία η γύρη (τα αρσενικά αναπαραγωγικά στοιχεία) μεταφέρεται στα θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα ενός φυτού, επιτρέποντας έτσι τη γονιμοποίηση. Όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, τα ανθοφόρα φυτά έχουν έναν σκοπό: να μεταδώσουν τις γενετικές τους πληροφορίες στην επόμενη γενιά. Η αναπαραγωγική μονάδα είναι ο σπόρος και η επικονίαση αποτελεί ουσιαστικό βήμα στην παραγωγή σπόρων σε όλα τα ανθοφόρα.
Για την επιτυχή επικονίαση, η γύρη, που παράγεται από τον ανθήρα (το αρσενικό τμήμα ενός άνθους) πρέπει να μεταφερθεί στο στίγμα (το θηλυκό μέρος του άνθους) ενός φυτού του ίδιου είδους. Αφού ο σπόρος γύρης προσγειωθεί στο στίγμα, δημιουργεί ένα σωλήνα γύρης που αναπτύσσεται κάτω από το στύλο μέχρι να φτάσει στην ωοθήκη. Τα κύτταρα σπέρματος από τον σπόρο γύρης κινούνται στη συνέχεια κατά μήκος του σωλήνα γύρης, εισέρχονται στην κυψέλη αυγών και γονιμοποιούνται, με αποτέλεσμα την παραγωγή σπόρου, καρπών και της επόμενης γενιάς φυτών.
Η γονιμοποίηση δεν είναι μόνο συναρπαστική όσον αφορά τη φυσική ιστορία. Αυτή η σχεδόν αόρατη υπηρεσία των οικοσυστημάτων είναι μια βασική λειτουργία οικολογικής επιβίωσης που απαιτεί προσοχή και υποστήριξη. Χωρίς τους επικονιαστές, οι άνθρωποι και όλα τα χερσαία οικοσυστήματα του πλανήτη, δεν θα επιβιώσουν.

Ποιοι είναι οι επικονιαστές;

Πουλιά, νυχτερίδες, πεταλούδες, σκώροι, μύγες, σκαθάρια, σφήκες, μικρά θηλαστικά και κυρίως τα 20.000 είδη μέλισσων παγκοσμίως είναι επικονιαστές. Επισκέπτονται λουλούδια, καθώς τρέφονται από το νέκταρ τους ή από τη γύρη τους και ετσι μεταφέρουν σπόρους γύρης καθώς κινούνται από άνθος σε άνθος για να τραφούν.